Türkçe Ön Ekler Var Mıdır? Gündelik Hayattan Komik Bir Bakış
İzmir’de bir gün, arkadaşlarla deniz kenarında bir kafede otururken birden aklıma geldi. Herkes bir şeyler anlatıyor, muhabbet dönüyor falan. Ben de ortama uyum sağlamak için bir şeyler espri yapıyordum. O sırada, “Türkçede ön ekler var mıdır ya?” diye bir soru kafamı kurcaladı. “Hadi ya, şu kadar zaman Türkçe konuşuyorum, ben ne yapıyorum?” diye düşündüm. Sonra, gerçekten Türkçe’de ön ekler var mı diye düşündüm ve birden aklıma bir sürü komik senaryo geldi.
Ön Ek Nedir? Aslında Bilmiyor Muyduk?
Hani şu “açık hava konseri” ya da “iyi ki doğdun” cümleleri gibi her an duyduğumuz şeylerin arkasında bir mantık vardır ya, işte o mantığı oluşturan şeylerden biri de ön ekler. Türkçede bir kelimenin başına eklediğimiz bazı ekler, kelimenin anlamını değiştirir. Mesela “gör” fiilinin başına “gör-üntü” eklediğimizde bir şeyin görüntüsüne, görmek ile ilgili anlamı değiştirir. “Yüzme”yi düşün mesela, “yüzecek” birini düşün. Şimdi sen burada “yüzme”yi “yüzecek” yapınca neler oluyor? Aslında bir çılgınlık.
Düşünsene:
Ahmet: “Hadi yüzmeye gidelim.”
Mehmet: “Ama deniz çok soğuk.”
Ahmet: “O zaman ‘yüzme’yi değiştirelim, ‘yüzecek’ yapalım.”
Gerçekten de Türkçe’nin içindeki ön ekler, kelimeleri resmen şekilden şekile sokabiliyor.
Ön Eklerin Gerçek Hayatta Kullandığımız Versiyonları
Gündelik yaşamda, Türkçe’de ön ek kullanmak aslında biraz daha eğlenceli. Mesela “yapma” kelimesini her fırsatta kullanıyoruz. Ama “yapma”nın ne kadar çok anlamı olabileceğini kimse düşünmüyor. Sadece bizim iç sesimizde beliren bir “yapma”nın, o anki psikolojik durumumuza göre anlamı değişiyor.
Bir örnek vereyim:
Senin İç Sesin:
“Yapma!” (Sürekli WhatsApp grubundaki komik bir fotoğrafı beğenen arkadaşına: “Ama dur ya, ne yapıyorsun yaaa?”)
Şimdi “yapma” dediğimizde, her şey tamamen bağlama göre değişiyor. Bir şey gerçekten yapılmaması gereken bir şey olabiliyor, bir şey de “yapma” dediğimizde aslında onu yapmaya çok heves ettiğimiz için “yapma” anlamına geliyor. Çok komik, değil mi?
Ön Eklerle Gelen Hayat Kurtarıcı Cümleler
Tabii, ön ekleri kullanmanın hayat kurtarıcı olduğu anlar da yok değil. Mesela birini tanıtıyorsun, “Şu adam tam bir ‘yapılacak şey’ gibi bir şey işte” diyorsun. Anlatmaya çalıştığın kişi sürekli her şeyin başına bir “yapma” getiriyor. Durduğun yerden onlara bir “düşünme” yapıyorsun.
Yani şöyle düşünün:
Ali: “Bunu yapma, bunu da yapma. O zaman bana ‘yapılacak iş’ gibi görünüyor.”
Ben: “Yapma, gerçekten yapma!”
Ama sen de bu insanlara hemen “yapma” derken bak, ciddi bir “fikir” oluşuyor. Türkçe’de o kadar çok şey var ki, eğer her şeyi başında kullanmayı unutmazsan sonrasında geliyoruz!
Herkesin Kendi “Yapma” Cümlesi Var
Bir de sosyal ortamda “yapma” kelimesini kullanmanın ne kadar eğlenceli olduğunu fark ettim. Hepimiz günlük dilde, özellikle de arkadaşlarımızla bazen “yapma” demekle işin içinden sıyrılıyoruz.
Efsane bir “yapma” diyalogu şöyle olabilir:
Serkan: “Abi yapma ya, gerçekten yapma.”
Ben: “Ne yaptım ya?”
Serkan: “Yine mi fotoğraf çektin?”
Ben: “Evet, ama sadece bir tane!”
Kendi şehrimdeki kahvede otururken, bu kelimeler bana neler anlatıyor.
Sonuç Olarak
Türkçe ön ekler var mı? Bence kesinlikle var ve günlük hayatın her anında karşımıza çıkıyor. Sadece yazılı metinlerde değil, aynı zamanda gündelik sohbetlerde de kullandığımız bu ön ekler, dilimizin ne kadar esnek olduğunu gösteriyor. Türkçede bir kelimenin başına eklediğimiz “yapma”, “gitme”, “gelme” gibi ekler sayesinde, sanki dilimiz, her an hayatımıza yeni bir anlam katmak için var gibi görünüyor.
Ve en güzeli, bu ekler her zaman hayatı biraz daha komik ve renkli hale getiriyor. Kelimelerin gücü gerçekten de inanılmaz bir şey. Yani Türkçede ön ekler var mıdır? Kesinlikle var! Hatta bazen o kadar var ki, bazen kelimenin kendisi bile arkada kalıyor.