Erkek Olgun Ne Demek? Toplumsal Cinsiyet ve Sosyal Adalet Açısından Bir İnceleme
İstanbul gibi dinamik ve sürekli değişen bir şehirde yaşıyorum. Her gün milyonlarca insanın geçtiği sokaklarda, işyerlerinde ve toplu taşımada gözlemlediğim şeylerden bazen derin dersler çıkarıyorum. Bu yazıda, “erkek olgun ne demek?” sorusuna toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet perspektifinden yaklaşacağım. Sonuçta, toplumda kabul gören olgunluk anlayışının sadece bireysel değil, toplumsal yapılarla da şekillendiğini gözlemlemek, bunu daha iyi anlamamı sağladı.
Günümüzde “erkek olgun” kavramı, sıklıkla belli bir yaşa gelmiş, deneyimli ve mantıklı bir insan imgesiyle ilişkilendiriliyor. Fakat bu tanım çok katmanlı. Bir erkeğin “olgun” kabul edilmesi, sadece yaşla ilgili değil, toplumsal kodlarla, kimliklerle, beklentilerle de yakından bağlantılı. O yüzden sadece biyolojik bir gelişimden bahsetmiyorum; toplumsal normlar ve sosyal yapılar da büyük bir rol oynuyor.
1. Olgunluk ve Toplumsal Cinsiyet: Yalnızca Yaşla mı İlgili?
Erkek olgunluğu, sadece yaşla ya da fiziksel gelişimle mi alakalı? Bence bu, ciddi şekilde sorgulanması gereken bir soru. Sokakta her gün gördüğüm, yaşlarının genç olmasına rağmen oldukça olgun görünen, toplumsal sorumluluklarını bilen ve duygusal zekâsı yüksek insanlara bakarken, “Olgunluk nedir?” diye soruyorum.
Çoğu zaman, toplumun “erkek olgunluğu” dediği kavram sadece fiziksel olgunluk ya da toplumun beklediği bir rolü yerine getirme değil. Olgunluk, genellikle sabır, sorumluluk, duygusal denge, saygı ve empati gibi insani erdemlerle bağlantılıdır. Bu tür erdemler, kadın ya da erkek fark etmeksizin, herkesin geliştirip sahip olabileceği değerlerdir. Ancak erkeklerin “olgun” sayılabilmesi için genellikle belirli toplumsal normlara uyması beklenir. O normları ve bunların ardındaki toplumsal yapıları birlikte irdeleyelim.
2. Toplumun Erkek Olgunluğu Algısı: Normlar ve Beklentiler
Toplumsal cinsiyet rollerine göre, erkeklerden genellikle belli bir güç ve duygusal denge beklenir. Erkeklerin “olgun” kabul edilmesi, genellikle onların duygusal olarak soğukkanlı, güçlü ve liderlik vasıflarına sahip olmalarıyla ilişkilendirilir. Pek çok erkek, bu toplumsal beklentiler doğrultusunda, duygusal ihtiyaçlarını ve kırılganlıklarını gizleyerek, sert bir duruş sergilemeye çalışır. Bu, aslında çoğu zaman zararlı olabilen bir tutumdur.
Bir gün, işyerimde çalışan bir arkadaşım, duygusal olarak zor bir dönem geçiyordu ama bunu kimseyle paylaşmıyordu. Kendisine, “Bu dönemde yanında olabileceğimizi unutma” dedim. O anda, “Benim olgun olmam gereken bir yaştayım, duygusal olarak güçlü kalmalıyım,” diye yanıt verdi. O an fark ettim ki, bu tip “olgunluk” algıları, ne yazık ki toplumsal cinsiyet normlarından besleniyor.
Bununla birlikte, bazen bu normlar erkekleri zor durumda bırakabiliyor. Bir adam iş yerinde ya da toplu taşımada yalnızca susarak, “güçlü ve olgun” görünmeye çalışırken, duygusal ifadesizliği çoğu zaman içsel bir baskı ve yalnızlık yaratıyor. Sosyal medyada da sıkça karşımıza çıkan “güçlü erkek” imajı, aslında sadece bir maskeden ibaret olabilir.
—
3. Erkek Olgunluk Kavramına Çeşitli Yaklaşımlar: Farklı Perspektifler
İçimdeki insan, biraz da empati yaparak şu soruyu soruyor: Bu normlar tüm erkekleri eşit şekilde etkiliyor mu? Erkek olgunluğunu toplum sadece heteroseksüel, cis erkekler için mi tanımlıyor? Cevap: Tabii ki hayır! Bu olgunluk tanımı, tüm erkekler için geçerli değil. Çünkü toplumsal cinsiyet çeşitliliği, erkek olgunluğunun birçok farklı şekilde algılanabileceği bir yelpaze sunuyor.
LGBTQ+ erkekler, olgunluk konusundaki toplumsal algılardan farklı şekilde etkileniyor. Cinsel kimlikleri ve toplumsal cinsiyet ifadeleri nedeniyle, daha fazla dışlanma ya da baskılara maruz kalabiliyorlar. Toplum, heteroseksüel erkeklerden “güçlü ve olgun” olmalarını beklerken, LGBTQ+ erkekler için bu tanım çok daha karmaşık ve çoğu zaman daha az kabul görür. İçsel bir olgunluğa sahip olan bu bireyler, dışsal toplumun algılarından bağımsız olarak, kendilerini farklı şekillerde ifade edebiliyorlar. Ancak toplumun onlara dayattığı “erkek olgunluğu” kavramı genellikle eşit değildir.
Bir arkadaşımın, toplu taşımada yaşadığı bir anıyı hatırlıyorum: Geçtiğimiz günlerde, kadınların ve erkeklerin arasında çok belirgin bir şekilde farklılıklar vardı. Bir grup kadın, erkeklerin “sözde olgun” duruşunu alaya alırken, erkeklerin çoğu bunun üzerine yorum yapmamaya çalışıyordu. Hatta bazılarının, erkekliği savunurken içsel çatışmalar yaşadıklarını gözlemledim. O an aklıma şu soru geldi: Bu erkekler gerçekten olgun mu, yoksa sadece toplumsal cinsiyetin onlar üzerinde yarattığı baskılara tepki mi veriyorlar?
—
4. Erkek Olgunluğu ve Sosyal Adalet: Kim, Ne Zaman ve Nasıl Olgun Sayılır?
Erkek olgunluğunun ne olduğunu tartışırken, sosyal adaletin de bu meselede önemli bir rol oynadığını unutmamak gerekir. Çünkü “olgunluk” denildiğinde, genellikle belirli bir yaş ve rol yerleşmiş olur. Ancak, bu olgunluk anlayışı toplumsal eşitsizlikleri göz ardı edebilir. Zengin bir adam için “olgunluk” sadece yaşla ve toplumsal rollerle değil, aynı zamanda ona verilen avantajlarla da ilişkilidir.
Örneğin, toplumda yüksek statüye sahip bir adam, 30 yaşında olgun olarak kabul edilirken, düşük gelirli bir adam aynı yaşta olgun sayılmayabilir. Bu, erkek olgunluğunun tamamen toplumun belirlediği normlarla alakalı olduğunu gösteriyor. Yani, erkeklerin olgunluğu, bazen sahip oldukları ekonomik güce, mesleklerine ve toplumsal yerlerine göre farklılık gösterebilir.
Bir sivil toplum çalışmasında yer alan bir arkadaşımın, projeye katılmak için çok fazla çaba gösterdiğini, ancak yaşadığı maddi zorluklar nedeniyle toplum tarafından daha az olgun ve deneyimli sayıldığını gözlemledim. Oysa ki, çalıştığı projeler ve içerdiği zorluklar, onun çok daha olgun bir birey olmasına sebep oluyordu.
—
5. Sonuç: Erkek Olgunluk Kavramını Yeniden Düşünmek
Sonuç olarak, “erkek olgun ne demek?” sorusuna verdiğimiz cevap, sadece biyolojik bir gelişimle değil, toplumsal cinsiyetle ve sosyal adaletle de şekillendirilen bir kavramdır. Erkeklerin olgunluk algıları, onların sahip olduğu sosyal konumla, toplumun beklentileriyle ve kişisel deneyimlerle bir arada şekillenir.
İstanbul sokaklarında gördüğümüz her bir olgun erkeğin arkasında, farklı toplumsal baskılar ve beklentiler yatıyor olabilir. Bir adam, duygusal zayıflığını gösterdiğinde ya da kırılganlık sergilediğinde, toplumdan “olgun değil” diye dışlanabilir. Ama olgunluk, yalnızca dışa yansıyan bir davranış biçimi değil, içsel bir olgunlaşma sürecidir.
Toplumun erkek olgunluğuna dair tanımını sorgulamak, onu daha sağlıklı ve eşitlikçi bir şekilde yeniden inşa etmek adına önemli. Çünkü, olgunluk, bir kişiye değil, tüm insanlığa yakışan değerlerle şekillenir.